Uitleg · nalatenschap

Erfenis afwikkelen

Bijgewerkt: 8 november 2026

Een erfenis afwikkelen betekent dat je na een overlijden alles regelt wat bij de nalatenschap hoort: bezittingen en schulden in kaart brengen, banken en instanties inlichten, de erfbelasting regelen en daarna verdelen. Bij een ouder of grootouder doen de kinderen of kleinkinderen dat meestal zelf, soms samen met een executeur uit het testament. De volgorde is belangrijker dan de snelheid. In de eerste week regel je de aangifte van overlijden en de uitvaart. Daarna zoek je uit of er een testament is en besluit elke erfgenaam of hij de erfenis aanvaardt. Tot dat besluit neem je niets mee uit het huis en betaal je niets van de rekening van de overledene, behalve een passende uitvaart. Pas daarna komen de banken en de boedelbeschrijving aan de beurt. Voor de aangifte erfbelasting heb je bij een overlijden vanaf 1 januari 2026 twintig maanden de tijd.

Termijnen op een rij

De eerste week

Aangifte van overlijden en uitvaart

Meestal doet de uitvaartondernemer de aangifte van overlijden bij de gemeente. Je kunt het ook zelf doen, met de verklaring van overlijden van de arts. De aangifte moet vóór de uitvaart gebeuren en binnen zes werkdagen na het overlijden. Vraag meteen een paar uittreksels van de akte van overlijden: je hebt ze nodig voor het testamentenregister en voor de banken.

Testament opvragen bij het CTR

In het Centraal Testamentenregister (CTR) staat of je vader of moeder een testament had, en bij welke notaris het ligt. Opvragen is gratis en kan online of per post, met de akte van overlijden. Tot je dat weet, weet je niet zeker wie erft en of er een executeur is.

Erfenis aanvaarden of verwerpen

Elke erfgenaam beslist zelf of hij de erfenis aanvaardt of verwerpt. Aanvaarden kan op twee manieren. Bij zuiver aanvaarden erf je alles, ook de schulden; zijn die hoger dan de bezittingen, dan betaal je het verschil zo nodig met je eigen geld (art. 4:184 BW). Bij beneficiair aanvaarden betaal je schulden alleen uit de erfenis zelf. Voor beneficiair aanvaarden en voor verwerpen leg je een verklaring af bij de griffie van de rechtbank in de laatste woonplaats van de overledene. Daar heb je geen advocaat voor nodig. Zuiver aanvaarden kan ook zonder dat je het zo bedoelt. Volgens de Rechtspraak heeft wie bezittingen van de overledene opruimt, de erfenis in principe zuiver aanvaard, behalve als de spullen alleen tijdelijk worden opgeslagen. Een passende uitvaart betalen uit de nalatenschap mag wel (art. 4:192 BW). Wie twijfelt over schulden, wacht daarom meestal met opruimen tot het besluit genomen is.

Banken en verklaring van erfrecht

Meld het overlijden bij elke bank waar je vader of moeder een rekening had. Grote banken hebben daarvoor een eigen nabestaandenpagina. Om het saldo vrij te geven, wil de bank weten wie bevoegd is. Vaak vraagt ze daarvoor een verklaring van erfrecht of een verklaring van executele; die kan alleen een notaris opmaken. Of je hem nodig hebt, hangt af van de bank en van je situatie. Meer hierover lees je op de pagina bankrekening van een overledene.

Boedelbeschrijving en verdelen

De boedelbeschrijving is een lijst van alle bezittingen en schulden op de dag van overlijden. Je gebruikt hem voor de verdeling en voor de aangifte erfbelasting, want die gaat uit van de waarde op de overlijdensdatum. Vraag daarom bij banken en verzekeraars een opgave van het saldo op die datum. Meestal komt het verdelen aan het eind, als de schulden van de nalatenschap betaald zijn.

Aangifte erfbelasting

Termijn van 20 maanden

Bij een overlijden op of na 1 januari 2026 moet de aangifte erfbelasting binnen 20 maanden na het overlijden bij de Belastingdienst zijn. Bij een overlijden in 2025 of eerder was dat 8 maanden. Oudere informatie noemt nog die oude termijn.

Belastingrente beperken

Lukt het niet om binnen 20 maanden aangifte te doen? Vraag dan binnen die 20 maanden een voorlopige aanslag aan. Dan berekent de Belastingdienst minder of geen belastingrente. Hoeveel erfbelasting ieder betaalt, lees je op erfbelasting 2026.

Executeur of erfgenamen samen

Staat er in het testament een executeur, dan beheert die de nalatenschap en betaalt hij de schulden (art. 4:144 BW). Aan het eind legt de executeur rekening en verantwoording af aan de erfgenamen (art. 4:151 BW). Is er geen executeur, dan regelen de erfgenamen het samen. Ze kunnen één van hen een volmacht geven, zodat niet iedereen elke brief hoeft te tekenen.

Veelgestelde vragen

Hoe lang heb ik om de erfenis te aanvaarden of te verwerpen?

Er is geen vaste wettelijke termijn. Hebben de erfgenamen meer tijd nodig, dan vragen ze dat aan bij de rechtbank. Kom je na zuiver aanvaarden een schuld tegen die je niet kende en ook niet hoefde te kennen, dan kun je binnen drie maanden na die ontdekking de kantonrechter vragen om alsnog beneficiair te aanvaarden (art. 4:194a BW).

Mag ik al spullen uit het huis van mijn vader of moeder meenemen?

Meenemen voordat je besloten hebt, kan gevolgen hebben. Volgens de Rechtspraak geldt het opruimen van bezittingen in principe als zuiver aanvaarden, behalve als je ze alleen tijdelijk opslaat. Dan erf je ook de schulden.

Hoe weet ik of mijn vader of moeder een testament had?

Vraag het na bij het Centraal Testamentenregister. Dat is gratis en kan online of per post, met een kopie van de akte van overlijden. Het register vertelt of er een testament is en bij welke notaris het ligt.

Heb ik voor het afwikkelen van een erfenis een notaris nodig?

Niet altijd. Veel kun je zelf doen. Een verklaring van erfrecht of executele kan alleen een notaris opmaken, en voor het overschrijven of verkopen van een huis heb je ook een notaris nodig. Is er een langstlevende partner, een bedrijf, bezit in het buitenland of een minderjarige erfgenaam? Dan is Erfenisdraaiboek niet voor jouw situatie gemaakt en ga je naar een notaris.

Bronnen

Geen advies. Erfenisdraaiboek geeft geen juridisch of fiscaal advies. Deze pagina geeft algemene informatie op basis van de wet en de bronnen hierboven.

Meer uitleg: Erfbelasting 2026 · Bankrekening overledene